Viêm da quanh miệng là dạng phát ban viêm gồm các nốt nhỏ quanh miệng, đôi khi lan tới mũi hoặc mắt. Các nốt giống mụn, nhưng thường không có comedone, tức đầu trắng và đầu đen.
Không tự chẩn đoán bằng ảnh. Nếu đang dùng steroid bôi mặt do bác sĩ kê, không tự dừng thuốc. Hãy hỏi bác sĩ vì phát ban có thể bùng lên sau khi giảm hoặc ngừng.
Tóm tắt nhanh:
- Viêm da quanh miệng có thể giống mụn nhưng thường không có đầu trắng, đầu đen, nốt hoặc nang sâu.
- Nốt thường nhỏ, khá đồng dạng, tập trung quanh miệng và kèm khô, bong hoặc rát.
- Nóng bừng mặt và mạch máu nhỏ nhìn thấy rõ gợi ý rosacea hơn, nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
- Steroid bôi mặt là một mối liên quan thường gặp của tình trạng này; thuốc kê đơn chỉ nên thay đổi sau khi hỏi bác sĩ.
- Routine tối giản có thể hỗ trợ giảm tác nhân, nhưng phát ban kéo dài hoặc lan rộng cần được khám da liễu.
Viêm da quanh miệng là gì?
Viêm da quanh các lỗ tự nhiên, hay periorificial dermatitis, là tình trạng viêm quanh miệng, mũi hoặc mắt. Khi tổn thương giới hạn quanh miệng, tình trạng được gọi là viêm da quanh miệng, hay perioral dermatitis.
Theo American Academy of Dermatology, phát ban thường gồm các nốt nhỏ màu đỏ trên da sáng hoặc gần màu da trên da sẫm màu. Da có thể ngứa, rát, khô và bong; một số người không có cảm giác khó chịu.
Tình trạng không lây và nguyên nhân chưa được hiểu đầy đủ. Mỹ phẩm, kem bôi hoặc kem đánh răng có thể liên quan ở một số người.
Dấu hiệu nào gợi ý viêm da quanh miệng?
Dấu hiệu thường gặp là nhiều sẩn nhỏ khá đồng dạng tụ quanh miệng, kèm da khô, bong hoặc nhạy cảm. DermNet mô tả nốt thường nhỏ hơn 2 mm, màu da đến đỏ; đôi khi có mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ. Đau hiếm gặp.
- Nốt tập trung quanh miệng, rãnh mũi hoặc mắt.
- Da căng, rát, ngứa nhẹ, khô hoặc bong.
- Dải da sát viền môi thường được chừa tương đối.
- Tổn thương có thể lan tới cằm, má hoặc mí mắt.
Trên da sẫm màu, vùng viêm không nhất thiết đỏ rõ. Cảm giác rát, độ khô và phân bố nốt có thể hữu ích hơn màu sắc. Đây vẫn chỉ là dấu hiệu gợi ý.
Viêm da quanh miệng khác mụn như thế nào?
Khác biệt hữu ích nhất là mụn trứng cá thường có comedone, gồm đầu trắng và đầu đen; chúng không điển hình ở viêm da quanh miệng. Mụn có thể xuất hiện ở nhiều vùng tiết dầu và tạo nốt sâu. Viêm da quanh miệng thiên về sẩn nhỏ đồng dạng quanh lỗ tự nhiên.
Gợi ý viêm da quanh miệng:
- Nốt li ti khá giống nhau quanh miệng, mũi hoặc mắt.
- Kèm khô, bong, căng hoặc rát.
- Không có đầu trắng, đầu đen, nốt hay nang sâu điển hình.
Gợi ý mụn trứng cá:
- Có đầu trắng hoặc đầu đen, đôi khi có nốt sâu hay nang.
- Phân bố ở trán, má, cằm, ngực hoặc lưng.
- Bít tắc nang lông nổi bật hơn khô và bỏng rát.
Hai tình trạng có thể cùng tồn tại. Bài mụn ở cằm do đâu giúp rà thêm khả năng nhưng không thay thế chẩn đoán.
Viêm da quanh miệng khác rosacea ra sao?
Rosacea thường gợi ý bởi nóng bừng mặt, đỏ dai dẳng ở trung tâm mặt và các mạch máu nhỏ giãn, nhìn thấy rõ. Một số người còn có nốt giống mụn hoặc triệu chứng ở mắt. Viêm da quanh miệng lại ưu tiên vùng quanh miệng, mũi và mắt.
Ranh giới không phải lúc nào cũng rõ. Steroid bôi mặt có thể che lấp phát ban hoặc tạo biểu hiện giống rosacea. Vì vậy, nóng bừng và giãn mạch nhỏ chỉ mang tính định hướng.
Nếu đỏ, nóng và châm chích nổi bật, xem thêm bài da mặt bị đỏ rát. Triệu chứng tái diễn, mắt khô rát hoặc tổn thương lan rộng cần được bác sĩ đánh giá.
Vì sao cần thận trọng với steroid bôi mặt?
Steroid bôi da hữu ích cho nhiều bệnh khi dùng đúng chỉ định, nhưng dùng trên mặt quá lâu là mối liên quan thường gặp của viêm da quanh miệng. Thuốc có thể tạm làm dịu đỏ; sau đó phát ban tái xuất hiện hoặc nặng hơn khi dừng.
AAD nhấn mạnh: nếu steroid là thuốc kê đơn, hãy hỏi bác sĩ đã kê trước khi ngừng. Không tự cắt, đổi hoặc giảm thuốc theo hướng dẫn trên mạng. DermNet ghi nhận phát ban có thể bùng lên sau khi dừng đột ngột steroid mạnh trên mặt.
Nếu bác sĩ hướng dẫn giảm hoặc ngừng, phát ban có thể bùng lên tạm thời. Đừng tự bôi lại để dập đợt bùng; hãy liên hệ bác sĩ. Steroid dạng hít, xịt mũi hoặc uống cho bệnh khác cũng không được tự dừng.
Nên làm gì khi nghi viêm da quanh miệng?
Khi nghi viêm da quanh miệng, mục tiêu là hạn chế thêm tác nhân và chuẩn bị thông tin cho lần khám, không thử liên tiếp nhiều hoạt chất. AAD cho biết bác sĩ có thể điều chỉnh chăm sóc da và kê thuốc phù hợp; cải thiện thường diễn ra từ từ trong vài tuần đến vài tháng.
- Ghi thời điểm phát ban, vị trí đầu tiên và tốc độ lan.
- Liệt kê thuốc bôi, thuốc xịt, thuốc hít và mỹ phẩm đang dùng.
- Rửa mặt nhẹ; tránh chà, tẩy da chết và tự nặn.
- Không tự dùng thuốc trị mụn, kháng sinh, thuốc nấm hoặc steroid.
- Hỏi bác sĩ trước khi thay đổi thuốc kê đơn.
Thêm nhiều sản phẩm làm khó việc tìm tác nhân. Một số trường hợp nhẹ có thể cải thiện khi loại bỏ yếu tố liên quan, nhưng không nên sao chép phác đồ thuốc trên mạng.
Khi nào cần khám da liễu?
Bạn nên khám khi phát ban kéo dài, tái diễn, lan quanh mắt hoặc không cải thiện sau khi đơn giản hóa chăm sóc. Khám cũng cần thiết nếu không phân biệt được với mụn, rosacea, viêm da tiếp xúc hay nhiễm trùng. Chẩn đoán chủ yếu dựa trên khám lâm sàng.
Đi khám sớm nếu da đau tăng, sưng, rỉ dịch, đóng vảy bất thường hoặc có triệu chứng ở mắt. Trẻ nhỏ, người mang thai hoặc đang điều trị bệnh khác cần được tư vấn trước khi thêm thuốc bôi.
Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc bôi hoặc thuốc uống tùy tình trạng. Không phải ai cũng dùng cùng một thuốc; việc có kháng sinh trong phác đồ không có nghĩa người bệnh nên tự mua.
Kết luận
Viêm da quanh miệng dễ bị gọi nhầm là mụn. Tổn thương thường không có comedone; phân bố quanh miệng, khô rát và mối liên quan với steroid là các dấu hiệu gợi ý. Nóng bừng và giãn mạch nhỏ lại gợi ý rosacea. Không dấu hiệu nào tự xác nhận chẩn đoán.
Nếu phát ban chưa rõ nguyên nhân hoặc đang dùng steroid kê đơn, hãy mang danh sách thuốc và sản phẩm tới buổi khám. Bạn cũng có thể đặt lịch tư vấn tại CHAMING Skinlab để được xem xét tình trạng da và định hướng chăm sóc phù hợp.
