Có, kem chống nắng vẫn cần bôi cả khi trời mưa hoặc âm u. Theo American Academy of Dermatology (AAD), tới 80% tia UV vẫn xuyên qua lớp mây và tới được mặt đất, bất kể bạn có nhìn thấy mặt trời hay không. Mưa không hấp thụ tia UV, nên ngày mưa phùn, trời xám xịt vẫn có thể khiến da sạm và lão hóa nếu bỏ qua bước này. Nhiều người chỉ bôi kem chống nắng khi trời nắng gắt, đây là hiểu lầm phổ biến mà chính khảo sát của AAD từng chỉ ra ở mùa lạnh, âm u.
Tóm tắt nhanh:
- Tới 80% tia UV xuyên qua mây, theo AAD.
- Mưa không chặn tia UV, chỉ chặn hạt nước.
- SPF 30 chặn khoảng 97% UVB, mức khuyến nghị áp dụng cả ngày âm u.
- Bôi lại kem chống nắng khoảng mỗi 2 giờ khi còn ở ngoài trời, kể cả trời không nắng.
- Bỏ kem chống nắng ngày âm u không giúp da nghỉ ngơi, chỉ khiến UV tích lũy âm thầm.
Vì sao tia UV vẫn xuyên qua mây được?
Mây chặn phần lớn ánh sáng nhìn thấy nên bầu trời tối hơn, nhưng bước sóng UV (UVB khoảng 280-315nm, UVA khoảng 315-400nm theo phân loại của WHO) ngắn hơn nhiều so với ánh sáng nhìn thấy nên len qua các khe hở trong lớp mây dễ hơn. Đây là lý do bạn không thấy chói mắt nhưng da vẫn tiếp xúc UV ở mức đáng kể.
UV không đến từ một điểm duy nhất trên trời như mặt trời rực rỡ. Một phần tia bị tán xạ khắp bầu khí quyển rồi rơi xuống mặt đất từ nhiều hướng. Vì vậy dù mặt trời bị mây che khuất hoàn toàn, da vẫn nhận UV tán xạ từ toàn bộ vòm trời phía trên.
Cảm giác mát, dễ chịu ngày âm u cũng đánh lừa não bộ. Nhiệt độ thấp khiến người ta chủ quan, trong khi nhiệt và UV là hai thứ khác nhau. Trời lạnh không có nghĩa UV thấp.
Mây dày, mây mỏng: khác nhau thế nào về mức chặn UV?
Mức UV lọt qua phụ thuộc độ dày và loại mây, không phải cứ âm u là chặn UV như nhau. Theo Consumer Reports, mây mỏng, mây rải rác vẫn để lọt UV ở mức cao, đôi khi gần bằng trời quang. Chỉ mây đen dày đặc, phủ kín bầu trời mới giảm UV đáng kể, nhưng hiếm khi giảm về 0.
Một ngày trời xám đều, không phân biệt được ranh giới mây, thường là mây mỏng trải rộng. Đây lại là kiểu thời tiết dễ khiến người ta chủ quan nhất vì trông có vẻ "kín" nhưng UV thực tế không giảm nhiều.
Ngược lại, bầu trời vần vũ trước cơn mưa lớn, mây đen kịt, mức UV có giảm rõ hơn. Dù vậy đây thường chỉ là vài giờ ngắn trong ngày, còn lại phần lớn thời gian âm u vẫn ở mức mây mỏng đến trung bình.
Trời mưa có khác trời âm u không?
Về bản chất UV, mưa và âm u không khác nhau nhiều. Theo Office for Science and Society của Đại học McGill, nước mưa không hấp thụ tia UV, nên hạt mưa rơi xuống không làm giảm lượng UV chiếu tới da ở vùng không được che.
Điều khác biệt là hành vi. Trời mưa khiến người ta mặc áo mưa, cầm ô, ở trong nhà nhiều hơn nên vô tình giảm tiếp xúc UV. Nhưng bàn tay cầm ô, mu bàn tay lái xe, vùng mặt không được ô che kín vẫn tiếp xúc UV suốt thời gian di chuyển ngoài trời.
Mưa phùn kéo dài kiểu Hà Nội mùa nồm hay cuối thu càng dễ bị bỏ qua. Trời không đổ mưa to, chỉ lất phất, nhiều người vẫn di chuyển bình thường mà không nghĩ tới chống nắng.
Một điểm khác cần lưu ý là độ ẩm không khí sau mưa thường tăng cao, khiến kem chống nắng dễ bết dính, chảy nhòe hơn ngày hanh khô. Điều này không làm giảm khả năng bảo vệ nếu lớp kem còn nguyên trên da, nhưng dễ khiến người dùng cảm thấy khó chịu rồi lau bớt đi, vô tình làm mỏng lớp bảo vệ ban đầu.
Không bôi kem chống nắng ngày âm u thì da bị gì?
Bỏ kem chống nắng một, hai ngày âm u không gây hậu quả tức thì nhìn thấy được. Vấn đề nằm ở tính tích lũy. UVA, loại tia chiếm phần lớn trong ánh sáng xuyên mây, tác động sâu tới lớp trung bì, phá vỡ collagen và elastin theo thời gian dù không gây cháy nắng rõ như UVB.
Sạm da, nám, tàn nhang cũng hình thành dần từ những lần tiếp xúc UV nhỏ lặp lại, không chỉ từ vài lần cháy nắng nặng. Một mùa mưa kéo dài vài tháng mà bỏ chống nắng đều đặn có thể cộng dồn thành lượng UV không nhỏ.
Da đã có nám, tăng sắc tố càng nhạy với kiểu tiếp xúc âm thầm này. Vết nám cũ dễ đậm trở lại chỉ sau một đợt UV tích lũy, ngay cả khi người đó không nhớ mình từng "phơi nắng" ngày nào trong mùa mưa.
Sau các thủ thuật như peel da, laser, lăn kim, da càng nhạy với UV hơn bình thường, kể cả ở mức UV thấp của ngày âm u. Giai đoạn phục hồi này, bỏ chống nắng dù chỉ vài ngày mưa cũng có thể khiến vùng da mới tái tạo lên thâm nhanh hơn dự kiến.
Ngày âm u nên chọn SPF bao nhiêu, PA mấy cộng?
Mức SPF và PA khuyến nghị không thay đổi theo thời tiết. AAD vẫn khuyên dùng kem chống nắng phổ rộng (broad spectrum) với SPF từ 30 trở lên, chặn khoảng 97% tia UVB khi bôi đủ lượng và đúng cách; SPF 50 nhích lên khoảng 98%, chênh lệch không lớn so với SPF 30 nếu bôi đúng liều. Hạ SPF xuống vì "trời không nắng" là không cần thiết.
PA+++ trở lên giúp bảo vệ tốt hơn trước UVA, loại tia chiếm ưu thế trong ánh sáng tán xạ qua mây. Với da hay ở trong văn phòng, ít ra ngoài lâu, kem chống nắng dạng kem dưỡng ẩm tích hợp SPF vẫn đủ dùng cho ngày âm u thông thường.
Ngày mưa cần di chuyển nhiều ngoài trời, đổ mồ hôi dưới áo mưa, nên ưu tiên kem chống nắng dạng nước, chống trôi tốt hơn là loại đặc, dễ bết dính khi ẩm.
Cách bôi kem chống nắng ngày mưa, âm u để không bị trôi
Lượng bôi vẫn giữ nguyên tiêu chuẩn, khoảng 2mg trên mỗi cm² da, tương đương một đồng xu cho toàn mặt. Bôi ít hơn vì nghĩ "trời không nắng nên không cần nhiều" là sai lầm phổ biến khiến mức chống nắng thực tế thấp hơn con số ghi trên bao bì.
Ngày ẩm, đổ mồ hôi dưới lớp áo mưa hoặc ô, kem chống nắng trôi nhanh hơn ngày khô ráo. Nên bôi lại sau khoảng 2 giờ nếu còn di chuyển ngoài trời, dùng dạng xịt hoặc thỏi để tiện thoa lại mà không làm trôi lớp trang điểm.
Cách bôi cơ bản cho ngày mưa âm u:
- Rửa mặt, lau khô hoàn toàn trước khi bôi, vì da ẩm khiến kem tán không đều.
- Thoa đủ lượng lên mặt, tai, cổ, mu bàn tay, những vùng thường bị bỏ sót.
- Đợi vài phút cho kem thấm trước khi ra ngoài hoặc trang điểm.
- Mang theo kem dạng thỏi hoặc xịt để bôi lại giữa ngày nếu còn ở ngoài trời.
Sau khi về nhà, làm sạch kỹ bằng sản phẩm tẩy trang phù hợp để tránh bít tắc lỗ chân lông, đặc biệt nếu dùng loại chống nước. Với người thường xuyên phải ra vào trong nhà, ngoài trời liên tục trong ngày mưa, có thể chọn kem chống nắng dạng xịt để bôi lại nhanh mà không cần rửa tay ngay sau đó.
Da mụn, da nhạy cảm ngày âm u có cần đổi loại kem chống nắng không?
Không cần đổi loại chỉ vì thời tiết, nhưng độ ẩm cao ngày mưa có thể làm da dầu, da mụn đổ dầu nhiều hơn bình thường. Ưu tiên kem chống nắng dạng gel hoặc dạng sữa mỏng nhẹ, ghi "non-comedogenic" trên bao bì để hạn chế bít lỗ chân lông trong điều kiện ẩm.
Da nhạy cảm, da đang kích ứng nên tránh loại chống nắng hóa học có nhiều thành phần, vì độ ẩm không khí cao dễ khiến da nhạy cảm hơn với sản phẩm mới. Kem chống nắng vật lý gốc khoáng thường lành tính hơn cho nhóm da này, dù kết cấu có thể hơi dày.
Dù chọn loại nào, việc duy trì bôi đều đặn quan trọng hơn việc tìm đúng công thức hoàn hảo cho ngày mưa. Một loại kem chống nắng phù hợp da, được bôi đủ và đều, vẫn tốt hơn một loại "cao cấp" nhưng chỉ dùng vài ngày nắng rồi bỏ quên cả mùa mưa.
Những sai lầm thường gặp khi trời không nắng
Sai lầm phổ biến nhất là đánh giá mức UV qua cảm nhận bằng mắt: thấy trời xám thì nghĩ UV thấp. Như đã nói ở trên, mây mỏng vẫn để lọt UV cao, còn mức UV thật sự cần đo bằng chỉ số UV, không phải bằng độ sáng bầu trời.
Sai lầm thứ hai là chỉ bôi buổi sáng rồi quên bôi lại. Ngày mưa thường khiến người ta ở trong nhà lâu hơn buổi sáng, sau đó ra ngoài vào chiều tối để đi làm, đón con, mua đồ, đúng lúc lớp kem buổi sáng đã trôi gần hết.
Sai lầm thứ ba là bỏ hẳn chống nắng suốt cả mùa mưa vì nghĩ ít ra ngoài. Người làm văn phòng vẫn di chuyển từ nhà tới nơi làm, đi ăn trưa, đón xe, tổng thời gian tiếp xúc UV trong ngày cộng dồn lại không nhỏ như tưởng.
Khi nào có thể bỏ qua kem chống nắng?
Chỉ nên cân nhắc bỏ qua khi hoàn toàn ở trong nhà, xa cửa sổ, không có kế hoạch ra ngoài suốt cả ngày. Ngay cả trường hợp này, nếu phòng có cửa sổ lớn hướng nắng, tia UVA vẫn có thể lọt qua kính vào phòng, chi tiết này bạn có thể xem thêm ở bài Ở trong nhà có cần bôi kem chống nắng không?.
Với người có kế hoạch ra ngoài dù chỉ vài chục phút, kể cả để đổ rác, đón con, hay chạy ra siêu thị gần nhà, việc bôi kem chống nắng trước khi ra khỏi cửa vẫn nên duy trì như một bước cố định trong ngày, không phụ thuộc thời tiết. Cách bôi lại đúng khoảng thời gian và đúng lượng cũng quan trọng không kém việc chọn SPF, xem thêm ở bài Bôi lại kem chống nắng đúng cách.
Duy trì thói quen chống nắng đều đặn quanh năm, không tách riêng "mùa nắng" và "mùa mưa", là cách đơn giản nhất để tránh bỏ sót những ngày UV vẫn cao dù trời không đẹp. Nếu chưa chắc loại kem chống nắng hiện tại có phù hợp với da và thói quen di chuyển ngày mưa, bạn có thể nhắn Zalo CHAMING để được tư vấn thêm.
